De afhankelijkheid van digitale systemen in de zorg is groot. Patiëntdossiers, medicatieverstrekking, toezichthoudende domotica, roosterplanning en communicatie zijn onlosmakelijk verbonden met ICT. In een tijd van internationale spanningen en digitale dreiging is die afhankelijkheid extra zichtbaar. Verstoringen door bijvoorbeeld gijzelsoftware, uitval van leveranciers of problemen met elektriciteit en dataverbindingen kunnen daardoor directe gevolgen hebben voor de continuïteit van de zorg.
Direct merkbaar voor patiënten en zorgverleners
Z-CERT directeur, Wim Hafkamp: “Digitale uitval is geen abstract IT-probleem. Het gaat om mensen die zorg nodig hebben. In België zagen we in januari 2026 hoe een cyberaanval op een ziekenhuis leidde tot langdurige uitval van systemen en uitgestelde operaties. Dat raakt patiënten en zorgverleners direct. Goede voorbereiding zorgt ervoor dat zorg ook dan veilig en zorgvuldig kan doorgaan.”
Digitaal noodpakket als volgende stap
Wij pleiten voor het structureel inrichten van een digitaal noodpakket dat ook offline en op papier beschikbaar is. En dat organisaties dit regelmatig oefenen en actualiseren. Net zoals de overheid burgers oproept om een noodpakket in huis te hebben waarmee zij zich minimaal drie dagen kunnen redden, moeten zorgorganisaties voorbereid zijn op langdurige uitval van digitale systemen. Dat betekent dat organisaties vooraf vastleggen hoe zij blijven functioneren bij langdurige IT-uitval. Ook leggen zij vast welke alternatieve werkprocessen beschikbaar zijn en hoe de samenwerking met leveranciers en zorgpartners is geregeld wanneer technologie tijdelijk wegvalt. Een digitaal noodpakket is daarbij nooit ‘af’. Het vraagt blijvende aandacht, actualisatie en oefening om in een crisissituatie echt te werken.
Steeds meer zorgorganisaties zetten hierin al belangrijke stappen. Een groeiend aantal instellingen heeft digitale continuïteit en noodprocedures inmiddels aantoonbaar op orde. Tegelijk laat het Cybersecuritybeeld zien dat verdere verbreding, oefenen en borging in de hele sector noodzakelijk blijft.
Waar bestaat het digitaal noodpakket uit?
Zorgorganisaties zijn verplicht om maatregelen te nemen voor informatiebeveiliging en continuïteit. Dit is onder meer vastgelegd in sectorspecifieke normen (NEN7510) en de aankomende Cyberbeveiligingswet. Het digitale noodpakket past daar goed bij. Het vertaalt die verplichtingen naar concrete, geoefende scenario’s voor langdurige uitval.
In een digitaal noodpakket zit volgens ons in ieder geval: duidelijke basisgegevens en contactinformatie, uitgewerkte incident- en crisisprocedures, nood- en continuïteitsafspraken om zorg zonder IT door te laten gaan, en herstelplannen om systemen weer op te starten na een incident.
Zorg moet betrouwbaar blijven, ook bij uitval van systemen
Voor patiënten en cliënten moet zorg betrouwbaar en toegankelijk blijven. Ook wanneer digitale systemen uitvallen. Investeren in digitale weerbaarheid is daarom geen keuze, maar onderdeel van goed bestuur. Het vraagt om budget, maar ook om tijd, oefening en aandacht. Zorgcontinuïteit organiseer je vóórdat het nodig is. Dat begint vandaag.
